Flexibiliteit als fundament: waarom BESS ons beschermt tegen geopolitieke en fossiele risico’s

Expertblog door Guus Bronkhorst –

Geopolitieke spanningen zorgen voor hogere en volatielere energieprijzen. Daarmee verandert ook de businesscase van batterijopslag (BESS). Systemen die flexibiliteit bieden — en vraag en aanbod kunnen balanceren — worden steeds waardevoller binnen het energiesysteem. In deze expert blog deelt Guus Bronkhorst zijn visie op deze ontwikkeling en wat dit betekent voor de financierbaarheid van BESS-projecten.

De afgelopen maanden werd de energiemarkt opnieuw opgeschud. De TTF-gasprijs [1] stijgt, olieprijzen stijgen, en de onzekerheid op de energiemarkten liet zien hoe kwetsbaar energie‑infrastructuur in Nederland is. Juist deze volatiliteit benadrukt het belang van de energietransitie: systeembeheerders, bedrijven en investeerders worden gedwongen na te denken over flexibiliteit in verduurzaming en de te kiezen systemen. Batterijen (Battery Energy Storage Systems, of BESS), en hernieuwbare productie met slimme, flexibele software wordt steeds crucialer.

Geopolitieke spanningen tonen de kwetsbaarheid van fossiel en de waarde van flexibiliteit

Een voorbeeld van een geopolitieke shock is de oorlog in Iran, waarbij de olie- en gasprijzen sterk stijgen. Een stijgende gasprijs in Nederland zorgt ervoor dat dat de piekprijzen op de elektriciteitsmarkt stijgen, omdat gas meestal de marginale elektriciteitsproducent is. Gas heeft namelijk hogere marginale kosten dan hernieuwbare energie en vult de gaten in de hernieuwbare productie als dat nodig is (ook wel Merit Order genoemd). Zelfs als gas maar een klein deel van de energiemix beslaat, bepaalt het daarom nog steeds grotendeels de energieprijs. Zolang gas de marginale leverancier blijft, beïnvloedt elke geopolitieke schok de Nederlandse elektriciteitsprijs, zelfs als hernieuwbare productie dominant is. Tegelijkertijd blijven in de dalmomenten energieprijzen laag, door de goedkope uren midden op de dag met veel zoninstraling, wat zelfs vaak tot negatieve prijzen leidt.

Een hogere gasprijs maakt ook back‑upcapaciteit duurder. Daardoor stijgen de vergoedingen op capaciteits- en balanceringsmarkten zoals FCR, aFRR en mFRR [2]. Batterijsystemen profiteren hiervan omdat zij:

• Snel kunnen reageren;
• Goedkoper zijn dan fossiele flexibiliteitsopties;
• Geen brandstofafhankelijkheid hebben;
• En efficiënt balanceringsdiensten kunnen leveren.

De waarde van spreads op de day‑ahead markt en de opbrengsten uit netbalanceringsdiensten stijgen dus omdat het huidige systeem kwetsbaar is. BESS is daarmee niet alleen een technologie die profiteert van instabiliteit, maar juist ook een hulpmiddel dat die instabiliteit bij verdere uitrol in de toekomst kan verminderen.

Tegelijkertijd is er een keerzijde: hogere flexibiliteitsvergoedingen worden momenteel deels betaald door duurzame opwek. Dit gebeurt via lagere capture rates (zonprojecten krijgen momenteel bijvoorbeeld slechts ca. 50% van de prijs die een gascentrale krijgt) en curtailment/negatieve uren. Echter, zodra er voldoende flexibiliteit in het systeem aanwezig is, zal de onbalans afnemen en dalen deze kosten vanzelf. BESS maakt zichzelf in dit systeem waardevol door:

• Het indirect reduceren van fossiele afhankelijkheid
• Het verlagen van systeemkosten op de lange termijn
• Het voorkomen van afschakelen van duurzame assets

De grotere context

De energietransitie gebeurt dan niet meer alleen om duurzame redenen, maar omdat de economie ernaar verschuift. De olie‑, gas- en dieselketen is complex, duur en geopolitiek kwetsbaar. Denk daarbij aan olie uit de grond halen in een land waar geen goede banden mee zijn, raffineren in dat land, via een tanker verschepen, over de weg transporteren, en vervolgens via een tankstation in je verbrandingsmotor stoppen. Elektriciteit daarentegen is relatief eenvoudig, schaalbaar en technologisch superieur, met lokale opwek, eventueel opslag en daarna direct consumptie uit het net als basis.

Batterijtechnologie ontwikkelt snel: langere levensduur, lagere degradatie, afnemende CAPEX. De wereldwijde kostencurve voor Solar en BESS daalt al jaren steiler daalt dan wie dan ook voorspelde in het verleden. De “holy trilogy”: zonne‑energie, wind en batterijen vormt nu al het hart van een betrouwbare energiemix. Slimme BESS‑software versterkt dit: de batterij is niet langer alleen opslag, maar een flexibele asset die pieken afvlakt, diesel-, olie- en gasgebruik vermindert en netstabiliteit biedt.

De rode draad is helder: flexibiliteit wordt de spil van het energiesysteem. Bij StartGreen kijken we daarom naar batterijopslag als cruciale schakel om te financieren in de energietransitie. 

Werkt u aan een energieproject of verduurzamingsopgave en wilt u weten hoe deze ontwikkelingen uw businesscase beïnvloeden? Wij denken graag mee over de financiering en structuur van uw project. Voor ontwikkelaars die hun BESS‑project willen financieren, biedt StartGreen zowel debt‑ als equityoplossingen, gecombineerd met diepgaande sector‑expertise. We nodigen u van harte uit om contact met ons op te nemen or een financieringsaanvraag in te dienen.

[1] TTF = Title Transfer Facility, Dutch TTF Natural Gas Futures Pricing

[2] FCR = Frequency Containment Reserve; aFRR = automatic Frequency Restoration Reserve; 3. mFRR = manual Frequency Restoration Reserve